shadow human dogΠαγκοσμίως, υπάρχουν δύο “σχολές” εκπαίδευσης σκύλων. Η πρώτη, έχει ως άξονα την επιβράβευση για κάθε θετική συμπεριφορά και την τιμωρία για κάθε english dog trainingανεπιθύμητη ενώ η δεύτερη βασίζεται μόνο στην επιβράβευση (κυρίως με τροφή) της “σωστής” συμπεριφοράς και για τις “παραβάσεις” συστήνει την “αδιαφορία”. Θετική ενίσχυση, επιβράβευση, διόρθωση, είναι λέξεις που διανθίζουν στην πραγματικότητα την εικόνα της ίδιας μεθόδου εκπαίδευσης. “Τα εξαρτημένα αντανακλαστικά”. Ζητώ συγνώμη, για την απλότητα, της παρουσίασης. Όποιος ενδιαφέρεται, μπορεί να δει σε εκατοντάδες sites, πως o κάθε εκπαιδευτής, αναλύει την δουλειά του.

Εξαρτημένα αντανακλαστικά. Ευχαρίστηση και φόβος. Επιβράβευση και τιμωρία

«Είναι εκπαίδευση, η συνειδητή προσπάθεια, να “οδηγήσω” την συμπεριφορά κάποιου»;

Ας αφήσουμε λίγο τον σκύλο στην “άκρη” και ας μιλήσουμε για το δικό μας εκπαιδευτικό σύστημα. Ένα σύστημα βασιζόμενο στην θετική ενίσχυση και την τιμωρία. Κοιτάξτε όποια έκφανσή της ζωής μας θέλετε και μέσα της θα δείτε ότι άξονας είναι πάντα τα εξαρτημένα αντανακλαστικά. Η “εκπαίδευση” μας ξεκινάει νωρίς. Από το σχολείο μαθαίνουμε να παλεύουμε για έναν βαθμό ανταμοιβής, έναντι ενός βαθμού τιμωρίας. Μαθαίνουμε τι είναι σωστή συμπεριφορά και τι όχι, ποιους πρέπει να σεβόμαστε και πώς πρέπει να τους μιλάμε. Ποιες είναι οι χρήσιμες γνώσεις και πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της επιστήμης, για την κοινωνία μας. Πίσω πάντα από την επιβράβευση στηρίζεται το πρότυπο του ανθρώπου που το σημερινό σύστημα προωθεί ως “υγιές”. Όταν οι επιθυμίες κάποιου συμπορεύονται με αυτό το πρότυπο είναι όλα εντάξει. Εάν όμως οι επιθυμίες κινηθούν έξω από αυτόν το άξονα, τότε αρχίζουμε να μιλάμε αρχικά για ιδιαιτερότητα και εάν η απόκλιση μεγαλώσει, για προβληματική συμπεριφορά.

Γιατί όμως, να υπάρξει μια επιθυμία, έξω από αυτό που εκπαιδευτήκαμε, ότι είναι το υγιές;

Χρησιμοποίησα την λέξη επιθυμία επειδή όπως είναι σαφές για να υπάρξει οποιαδήποτε συμπεριφορά, πρέπει να υπάρξει ένα συναισθηματικό υπόβαθρο. Πίσω από κάθε πράξη, σκύλου ή ανθρώπου υπάρχει μια επιθυμία. Άρρηκτα συνδεδεμένη με την επιθυμία-συμπεριφορά, είναι αυτό που ονομάσαμε προσωπικότητα ή χαρακτήρας και υπονοεί την συμπεριφοριστική μοναδικότητα ενός ατόμου.

Το “εκπαιδευτικό” σύστημα του ανθρώπου, τι ακριβώς έχει πετύχει;kill the dreams

Απελευθέρωσε τον άνθρωπο από τις “προβληματικές συμπεριφορές” του; Σταμάτησε την βία από όλες τις εκφάνσεις της ζωής του; Δημιούργησε συνθήκες ισονομίας ή ισοτιμίας; Μήπως τουλάχιστον τον έκανε πιο ευφυή;

Θυμάστε το πείραμα με τους λύκους;

…«σε μια αγέλη πεινασμένων λύκων, δώσανε κρέας εμποτισμένο με χημικά που προκαλούσαν εμετό. Οι λύκοι έβγαζαν τα σωθικά τους, για ώρες. Την επόμενη μέρα, όταν τους πρόσφεραν καθαρό κρέας από το ίδιο ζώο, κανένας τους δεν το πλησίαζε και όμως…πείναγαν».

Αναλογίζεστε την δύναμη που κρύβει μέσα του ένα τεχνητά δημιουργημένο βίωμα, προκειμένου να οδηγήσει στην “επιθυμητή” συμπεριφορά από κάποιον; Είναι απίστευτο, πεινούσαν, αλλά δεν έτρωγαν. Φυσικά, όταν πεινάς και δεν τρως πιθανότατα αυτό θα οδηγήσει σε κάποιου είδους διαταραχή, δεν συμφωνείτε; Η επιθυμία είναι “πεινάω” η μάθηση όμως που προκείπτει από τα εξαρτημένα αντανακλαστικά λέει, «μην φας, θα αρρωστήσεις». Έτσι οι λύκοι κοιτάζουν την τροφή, επιθυμώντας την, αλλά δεν τολμούν να την αγγίξουν. Στο παραδειγμα αυτό, ως αποτέλεσμα μιας “εμπειρίας”, έχουμε την στρέβλωση μιας υγιούς συμπεριφοράς.

ΕκπαίδευσηΟ έλεγχος της συμπεριφοράς.

Η αναγκαιότητα του ελέγχου ξεκινάει όταν γίνεται απαραίτητο να κρατήσω την συμπεριφορά κάποιου μέσα στα πλαίσια του “γνωστού”. Να μην έχω εκπλήξεις!
Στην δική μας ζωή έλεγχος είναι η δύναμη που μας οδηγεί σε πράξεις συχνά αντίθετες με αυτό που πραγματικά θέλουμε. Είναι η δύναμη που κρατάει το στόμα μας κλειστό με τον φόβο της απόρριψης, είναι η δύναμη που αποτρέπει τα όνειρα και προσγειώνει στην “πραγματικότητα”, η δύναμη που σου επιβάλει μια καθημερινότητα ως μοναδικό τρόπο ζωής, η δύναμη που γεννάει επιθυμίες που ποτέ δεν οδηγούν σε λύτρωση και σβήνει άλλες ζωτικές για την ύπαρξή μας…είναι η δύναμη που ψιθυρίζει στα αυτιά μας “έτσι, είναι ο κόσμος”…”και δεν αλλάζει”

Η “προβληματική” συμπεριφορά στα δίχτυα της επιστήμης.

Πως αντιδρά η κοινωνία μας απέναντι σε μια απρόβλεπτη ή προβληματική συμπεριφορά; Τα εξαρτημένα αντανακλαστικά, όπως ήδη είπαμε ήταν η βάση της “εκπαίδευσης”. Η τιμωρία θα είναι σίγουρα το πρώτο που ήρθε στο μυαλό σας. Πριν από αρκετά χρόνια, όμως, μια νέα επιστήμη έκανε την εμφάνισή της. Αυτή η επιστήμη ισχυρίστηκε ότι οι γνώσεις μας για την λειτουργιά του ανθρωπίνου εγκεφάλου μας παρείχαν πλέον την δυνατότητα να δημιουργήσουμε ουσίες που θα θεράπευαν “ασθένειες” που συσχετίζονταν με “αποκλίνουσες” ανθρώπινες συμπεριφορές. Η επιστήμη αυτή δημιούργησε την ελπίδα ότι μπορούσαμε να τροποποιήσουμε την ανθρώπινη συμπεριφορά κάνοντάς την “αψεγάδιαστη”.

Το μέλλον όμως ήταν διαφορετικό.

Λίγες δεκαετίες αργότερα, η ανθρώπινη συμπεριφορά μόνο χωρίς ψεγάδια δεν είναι. Οι “δουλειές” της συγκεκριμένης επιστήμης, όμως, πάνε καλά. Ο άνθρωπος φαίνεται να καταρρέει ενώ οι “ασθένειες” που σχετίζονται με τον “ψυχολογικό” τομέα αυξάνονται…κάθε μέρα ανακαλύπτουμε ολοένα και περισσότερες…θα αναρωτιέστε ήδη τι σχέση έχει ο σκύλος με όλα αυτά, έτσι;

“Σκύλος” μια νέα αγορά;medicine-dog

Αυτή την στιγμή λοιπόν, ειδικευμένοι επιστήμονες στην συμπεριφορά του σκύλου συστήνουν χημικά σκευάσματα που δρουν στους νευροδιαβιβαστές, με σκοπό την επίλυση προβλημάτων συμπεριφοράς. Μάλλον σωστότερα, όπως οι ίδιοι λένε, με σκοπό την δημιουργία “συνθηκών” που μπορούν να βοηθήσουν, στην θεραπεία μιας συμπεριφοράς. Το γεγονός ότι με αυτή την πρακτική καταλλήγουμε στην “μηχανοποίηση” του σκύλου και της συμπεριφοράς του, όμως, δεν είναι το κύριο επιχείρημα εναντίον της.  Όπως και στα όμοια ανθρώπινα σκευάσματα, δεν υπάρχουν επιστημονικές πλήρεις αποδείξεις για το τι προκαλούν ή πως δρουν. Δεν μπορεί να μετρηθεί απόλυτα τίποτα απ όλα αυτά. Έτσι στις παρενέργειες “καλού κακού”, αναφέρονται τα πάντα. Την ίδια “τυχαία” στιγμή στο διαδίκτυο εμφανίζονται με την μορφή χιονοστιβάδας έρευνες και καταγγελίες που αμφισβητούν την επιστημονική βάση αυτών των “φαρμάκων” ενώ παράλληλα, ο άνθρωπος δείχνει μια στροφή σε εναλλακτικούς και φυσικούς τρόπους ζωής απορρίπτοντας ολοένα και περισσότερο την χημεία. Αλήθεια τυχαία στο χρονικό αυτό σημείο… η αγορά “ανοίγει” και εντάσσει μέσα της…τον σκύλο;

Αυτό ήταν λοιπόν;

Αυτό ήταν το μέλλον του σκύλου;  Χιλιάδες “ιδιοκτήτες”, που αφήνουν τον σκύλο τους 10 ώρες μέσα σε ένα σπίτι μόνο του, θα εσπευδαν να “θεραπεύσουν” το προερχόμενο από την μοναξιά “κυνήγι της ουράς” με χημικά σκευάσματα; Από την άλλη μπορούσε η εκπαίδευση μέσα από τα εξαρτημένα αντανακλαστικά να αποτελέσει εμπόδιο σε αυτές τις πρακτικές όταν προϋπήρξε της δημιουργίας τους;

Χρειαζόταν κάτι νέο λοιπόν στην εκπαίδευση κάτι που θα είχε ολιστικό χαρακτήρα (λυπάμαι για την γραφική διάσταση που έχει πάρει η ένοια ολιστικό στην κοινωνία μας) και θα λάμβανε υπόψιν τον βασικό κανόνα που διέπει τις σχέσεις, “δεν μπορώ να απαιτώ αλλαγή από κάποιον χωρίς να είμαι έτοιμος να αλλάξω εγώ”. Aυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσα από την κατανόηση του τι γεννάει μια “δύσκολη” συμπεριφορά, ώστε αυτή ποτέ να μην κάνει την εμφάνισή της.

Έτσι γεννήθηκε το “Γνώρισε το σκύλο σου…άλλαξε τη Ζωή σου”.

Σε αυτή την εκπαίδευση η βάση θα ήταν η κατανόηση των λόγων που οδηγούν σε μια συμπεριφορά. Τα εξαρτημένα αντανακλαστικά θα είχαν απλά τον ρόλο ενός εργαλείου και ο άξονας θα στηριζόταν στην παραδοχή ότι:

“Εκπαίδευση, είναι η προσπάθεια, σωματικής, πνευματικής (νοητικής) και ηθικής καλλιέργειας”.


Χρήστος Κούτσης

Εκπαιδευτής Σκύλων