← Όλα τα άρθρα

Έχω διατυπώσει πολλές φορές τις απόψεις μου για την εκπαίδευση σκύλων σε ζητήματα που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την ανθρώπινη ζωή ή τη ζωή ενός ζώου. Όταν το διακύβευμα είναι η ασφάλεια μιας οικογένειας, ενός παιδιού ή του ίδιου του σκύλου, δεν θα διστάσω να χρησιμοποιήσω πίεση, εφόσον οι περιστάσεις το καθιστούν αναγκαίο. Δεν πιστεύω σε απόλυτα μεθοδολογικά δόγματα που αγνοούν τη σοβαρότητα μιας συμπεριφοράς και τις πραγματικές συνθήκες στις οποίες αυτή εκδηλώνεται.

Ο αθλητισμός, όμως, γύρω από τον σκύλο είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση. Δεν αφορά την αντιμετώπιση ενός άμεσου κινδύνου, αλλά μια δραστηριότητα που επέλεξε ο άνθρωπος, με κανόνες, βαθμολογίες και διακρίσεις που εξυπηρετούν ανθρώπινες επιδιώξεις.

Είναι κοινό μυστικό στον χώρο μας ότι πίσω από ορισμένες εντυπωσιακές αγωνιστικές επιδόσεις κρύβονται εκπαιδευτικές διαδικασίες ιδιαίτερα ισχυρής πίεσης. Η απόλυτη υπακοή, η ταχύτητα εκτέλεσης και η εικόνα ενός σκύλου που λειτουργεί με μηχανική ακρίβεια δεν αποκαλύπτουν απαραίτητα τη διαδρομή που προηγήθηκε. Μια διαδρομή που σε ορισμένες περιπτώσεις περιλαμβάνει εξαναγκασμό και χρήση εργαλείων πίεσης, προκειμένου να επιτευχθεί η βαθμολογία που θα οδηγήσει τον άνθρωπο στο βάθρο.

Για να είμαι δίκαιος, γνωρίζω ανθρώπους που υπηρετούν πραγματικά τον κυνοφιλικό αθλητισμό, σέβονται τις δυνατότητες του σκύλου και δεν αντιμετωπίζουν την πρωτιά ως αυτοσκοπό. Ανθρώπους για τους οποίους η επιτυχία δεν αποσυνδέεται από τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για να επιτευχθεί.

Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά. Εκείνη στην οποία ο σκύλος μετατρέπεται σε μέσο προσωπικής επιβεβαίωσης, επαγγελματικής αναγνώρισης και εμπορικής προβολής. Εκεί όπου το αποτέλεσμα δικαιολογεί σχεδόν τα πάντα και τα όρια της πίεσης μετακινούνται ανάλογα με τις φιλοδοξίες εκείνου που κρατά το λουρί.

Στον χώρο μας πολλά είναι γνωστά. Έχουμε παρακολουθήσει πρακτικές, έχουμε βρεθεί στις ίδιες εγκαταστάσεις και έχουμε δει εικόνες που ουδέποτε παρουσιάστηκαν μπροστά στο κοινό. Για χρόνια επικράτησε μια ιδιότυπη σιωπή, μια αμοιβαία ανοχή που επέτρεπε στον καθένα να διατηρεί ανέπαφη τη δημόσια εικόνα του.

Ίσως τελικά το μεγαλύτερο πρόβλημα να μην ήταν ποτέ η έλλειψη γνώσης, αλλά η αδυναμία μας να κοιτάξουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη.

Πλέον, όμως, το διακύβευμα δεν είναι ποια εκπαιδευτική αντίληψη θα επικρατήσει ή ποιος θα αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή. Είναι το μέλλον του σκύλου και η πραγματική του ευζωία. Γι’ αυτό και δεν έχω κανέναν λόγο να αποσιωπώ όσα έχω ζήσει προσωπικά. Δεν αναφέρομαι σε φήμες ή διηγήσεις τρίτων, αλλά σε εκπαιδευτικές πρακτικές που έχω παρακολουθήσει με τα ίδια μου τα μάτια.

Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση που σπάνια συζητείται δημόσια.

Οι σκύλοι που θαυμάζουμε στις διοργανώσεις για το ταπεραμέντο, την υπακοή και την εντυπωσιακή τους απόδοση δεν παρουσιάζουν απαραίτητα την ίδια συμπεριφορική ισορροπία έξω από τον αγωνιστικό χώρο. Έχω γνωρίσει περιπτώσεις σκύλων που μέσα σε μια διοργάνωση λειτουργούσαν υποδειγματικά, ενώ στην καθημερινότητά τους εμφάνιζαν σοβαρές δυσκολίες στη διαχείριση ερεθισμάτων και στον έλεγχο της συμπεριφοράς τους.

Η αγωνιστική υπακοή δεν αποτελεί απόδειξη συνολικής συμπεριφορικής ισορροπίας.

Σε αρκετές περιπτώσεις, εκείνο που περιορίζει την πιθανότητα επικίνδυνων καταστάσεων είναι η εμπειρία του ανθρώπου που χειρίζεται τον σκύλο. Ένας ιδιαίτερα ικανός επαγγελματίας μπορεί να διαχειρίζεται αποτελεσματικά ένα ζώο υψηλού ταπεραμέντου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το ζώο διαθέτει την ισορροπία που ενδεχομένως του αποδίδει ο θεατής.

Είναι σαν να παρακολουθούμε ένα αγωνιστικό αυτοκίνητο εκατοντάδων ίππων, στο οποίο έχει κολλήσει το γκάζι. Ο έμπειρος οδηγός μπορεί να το κρατά μέσα στην πίστα και να πραγματοποιεί εντυπωσιακές διαδρομές. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το αυτοκίνητο λειτουργεί σωστά. Σημαίνει ότι κάποιος διαθέτει την ικανότητα να διαχειρίζεται μια προβληματική κατάσταση.

Αντίστοιχα, η δεξιοτεχνία ενός χειριστή δεν πρέπει να συγχέεται με τη συμπεριφορική ισορροπία του σκύλου του.

Θέλω, ωστόσο, να ξεκαθαρίσω κάτι. Έχω υποστηρίξει τον κυνοφιλικό αθλητισμό και εξακολουθώ να πιστεύω στην αξία του. Θεωρώ σημαντικό να διατηρηθεί ζωντανό ένα μεγάλο μέρος της εργασιακής κληρονομιάς των φυλών. Η αντοχή, η συγκέντρωση, η διάθεση συνεργασίας και οι ιδιαίτερες εργασιακές ικανότητες που διαμορφώθηκαν μέσα από γενιές δεν πρέπει να χαθούν επειδή σήμερα αντιμετωπίζουμε τον σκύλο κυρίως ως ζώο συντροφιάς.

Ο αθλητισμός μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση αυτών των χαρακτηριστικών. Όχι, όμως, με οποιοδήποτε τίμημα και σίγουρα όχι επειδή κάποιος επιθυμεί να προσθέσει ένα ακόμη κύπελλο στη συλλογή του.

Εδώ βρίσκεται και η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην αναγκαιότητα μιας εκπαιδευτικής παρέμβασης και στην επιδίωξη μιας αθλητικής διάκρισης.

Όταν καλείσαι να αντιμετωπίσεις μια επικίνδυνη συμπεριφορά που απειλεί μια οικογένεια ή την ασφάλεια του ίδιου του σκύλου, μπορεί να χρειαστεί να ασκήσεις αναλογική πίεση, με συγκεκριμένα όρια και πλήρη ευθύνη για τις συνέπειες.

Όταν, όμως, μιλάμε για αθλητισμό, δεν υπάρχει αντίστοιχη αναγκαιότητα. Υπάρχει μια ανθρώπινη επιλογή συμμετοχής σε μια διοργάνωση και η επιθυμία για ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Από πού προκύπτει, λοιπόν, η ηθική νομιμοποίηση της έντονης πίεσης ή του εξαναγκασμού ενός σκύλου, όταν ο μοναδικός στόχος είναι μια υψηλότερη βαθμολογία;

Δεν υποστηρίζω έναν αθλητισμό χωρίς προσπάθεια, απαιτήσεις, πειθαρχία ή δυσκολίες. Υποστηρίζω, όμως, ότι κάθε εκπαιδευτική μέθοδος και κάθε εργαλείο πρέπει να αξιολογούνται με βάση τον σκοπό της χρήσης τους και τις επιπτώσεις τους στον σκύλο. Η κατάκτηση μιας πρώτης θέσης δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για πρακτικές που διαφορετικά θα χαρακτηρίζαμε αδικαιολόγητες.

Ίσως ήρθε η ώρα να πάψουμε να αξιολογούμε τους πρωταθλητές αποκλειστικά από όσα παρουσιάζουν μπροστά στους κριτές. Να μας ενδιαφέρει εξίσου η διαδρομή που ακολούθησαν για να φτάσουν εκεί και η κατάσταση του σκύλου όταν σβήνουν τα φώτα της διοργάνωσης.

Γιατί η αξία της συνεργασίας ανθρώπου και σκύλου δεν μπορεί να αποτυπώνεται αποκλειστικά σε βαθμούς, κύπελλα και μετάλλια.

Και αν για να φτάσει ένας σκύλος στην κορυφή πρέπει να θυσιάσει την ισορροπία και την ευζωία του, τότε το ερώτημα δεν είναι ποιος κατέκτησε την πρώτη θέση, αλλά ποιος τελικά πλήρωσε το τίμημά της.