← Όλες οι ειδήσεις

Η επιβίωση είναι ο πρώτος στόχος κάθε είδους. Ο άνθρωπος, όμως, είναι λίγο διαφορετικός. Δεν του αρκεί να τρώει, να κοιμάται και να αναπαράγεται. Χρειάζεται να ανήκει. Να γίνεται αποδεκτός. Να αισθάνεται ότι αποτελεί μέρος ενός συνόλου. Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό να είναι ένα από τα πιο εύκολα πλάσματα να εγκλωβιστούν μέσα στην ίδια τους την κοινωνία.

Γιατί ο άνθρωπος μπορεί να βλέπει το λάθος και να επιλέγει τη σιωπή.

Μπορεί να γνωρίζει ότι κάτι δεν στέκει, αλλά να υπολογίζει το κόστος του να ανοίξει το στόμα του. Τη δουλειά που μπορεί να χάσει. Τις συνεργασίες που μπορεί να τελειώσουν. Τους ανθρώπους που θα στραφούν εναντίον του. Την απομόνωση. Την απαξίωση. Τη δολοφονία χαρακτήρα.

Και κάπως έτσι δημιουργεί δύο εαυτούς. Εκείνον που είναι αποδεκτός από το σύνολο και εκείνον που κρατά κρυμμένο μέσα του. Τη σκιά που γνωρίζει, βλέπει, διαφωνεί, αλλά σωπαίνει. Και κάθε φορά που σωπαίνει, χάνει ένα μικρό κομμάτι της ψυχολογικής του αξιοπρέπειας.

Δεν πιστεύω ότι υπάρχει ούτε ένας άνθρωπος σε αυτόν τον χώρο που αυτοαποκαλείται κυνολογικός ή φιλοζωικός —και συμπεριλαμβάνω πρώτα τον εαυτό μου— που δεν έχει αναγκαστεί κάποια στιγμή να κάνει μια υποχώρηση για να μη βρεθεί στη γωνία. Για να μη χαρακτηριστεί γραφικός, επικίνδυνος, ακραίος, εχθρός των ζώων, εχθρός των επαγγελματιών, εχθρός των φιλοζωικών, εχθρός των πάντων.

Και κάπου εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.

Η σιωπή και η συλλογική ευθύνη

Η ιστορία που ξέσπασε με τον νόμο «Άργος» και όσα ακολούθησαν δεν έχει έναν ένοχο. Έχει έναν ολόκληρο κόσμο συνένοχων. Και χρησιμοποιώ τη λέξη «συνένοχοι» πολιτικά και ηθικά, όχι ποινικά. Γιατί όλοι, άλλος περισσότερο και άλλος λιγότερο, μάθαμε κάποια στιγμή να κοιτάζουμε αλλού όταν αυτό που συνέβαινε δεν άγγιζε άμεσα τη δική μας πλευρά.

Και τώρα ξαφνικά ανακαλύπτουμε τις συνέπειες.

Ας βάλουμε λοιπόν μερικά ερωτήματα στο τραπέζι.

Ποιος και μέσα από ποια διαδικασία έδωσε στις φιλοζωικές οργανώσεις τη δυνατότητα να αποφασίζουν ουσιαστικά για ολόκληρο το μέλλον ενός σκύλου που περισυλλέγεται από τον δρόμο; Πώς καθιερώθηκε επί χρόνια η στείρωση ως σχεδόν αυτονόητη προϋπόθεση σε μεγάλο μέρος των υιοθεσιών; Πού βρίσκονταν τότε οι κτηνίατροι που σήμερα εκφράζουν σοβαρές επιστημονικές ενστάσεις απέναντι στη γενίκευση μιας ιατρικής πράξης;

Και υπάρχει μια ακόμη απλούστερη αντίφαση: αν έχουμε αξιολογήσει έναν άνθρωπο και τον θεωρούμε πραγματικά υπεύθυνο και κατάλληλο κηδεμόνα, γιατί θεωρούμε ταυτόχρονα δεδομένο ότι δεν μπορούμε να του εμπιστευτούμε τη διαχείριση της αναπαραγωγής του ίδιου του ζώου;

Για χρόνια ακούγαμε ακόμη και ισχυρισμούς περί θετικών επιδράσεων της στείρωσης στη συμπεριφορά. Ποιος αντέδρασε τότε; Ποιος απαίτησε να ξεχωρίσουμε την κτηνιατρική πράξη από τη συμπεριφορική παρέμβαση; Και πώς μπορούμε σήμερα να συμπεριφερόμαστε σαν όλο αυτό το επικοινωνιακό περιβάλλον να εμφανίστηκε από το πουθενά;

Εκπαίδευση σκύλων: επάρκεια και επαγγελματική ευθύνη

Ας κοιτάξουμε και τον δικό μου επαγγελματικό χώρο.

Ποια ακριβώς μάχη έδωσαν οι οργανωμένοι σύλλογοι εκπαιδευτών απέναντι σε ένα επικοινωνιακό περιβάλλον που κατάφερε να κάνει πολλές φορές έναν άνθρωπο με μερικές χιλιάδες ακολούθους στα κοινωνικά δίκτυα περισσότερο αξιόπιστο στα μάτια του κοινού από έναν επαγγελματία με χρόνια πραγματικής εμπειρίας;

Ποιος καθόρισε ποιος μπορεί να εμφανίζεται ως ειδικός στη συμπεριφορά ενός σκύλου;

Με ποια αξιολόγηση;

Με ποια εκπαίδευση;

Με ποια ευθύνη;

Με ποιον έλεγχο αποτελεσμάτων;

Και με ποιο πλαίσιο άνθρωποι χωρίς σαφώς ελεγμένη επαγγελματική επάρκεια μπορούν να αποκτούν θεσμική πρόσβαση, να συνεργάζονται με δήμους, οργανώσεις ή άλλους φορείς και τελικά να επηρεάζουν αποφάσεις για ζώα και ανθρώπους;

Χρηματοδότηση, υιοθεσίες και μετρήσιμα αποτελέσματα

Και πάμε ακόμη βαθύτερα.

Πόσα χρήματα έχουν διατεθεί από το 2000 μέχρι σήμερα στην Ελλάδα για δράσεις σχετικές με ζώα συντροφιάς, αδέσποτα, ενημέρωση, περίθαλψη, στειρώσεις, προγράμματα ευαισθητοποίησης και κάθε συναφή δραστηριότητα;

Δεν θέλω εκτιμήσεις.

Θέλω αριθμούς.

Κρατικούς πόρους. Ευρωπαϊκά προγράμματα. Χρηματοδοτήσεις δήμων. Συμβάσεις. Επιδοτήσεις. Δράσεις ενημέρωσης.

Και απέναντι από το συνολικό ποσό θέλω έναν δεύτερο αριθμό: ποιο ήταν το μετρήσιμο αποτέλεσμα;

Γιατί εάν επί δεκαετίες χρηματοδοτούμε πολιτικές για να περιορίσουμε ένα πρόβλημα και εξακολουθούμε να μιλάμε για τεράστιο αριθμό αδέσποτων, τότε κάποιος οφείλει να αξιολογήσει όχι μόνο τις προθέσεις αλλά και την αποτελεσματικότητα του συστήματος.

Το ίδιο ισχύει και για τις διεθνείς υιοθεσίες. Φτάσαμε κάποια στιγμή να αντιμετωπίζουμε περίπου ως αγγέλους εξ ουρανού ανθρώπους από άλλες ευρωπαϊκές χώρες επειδή έδειξαν ενδιαφέρον για τα αδέσποτα της Ελλάδας. Κανείς δεν λέει ότι η ευαισθησία αυτή είναι προσχηματική. Αλλά σε μια σοβαρή πολιτεία η καλή πρόθεση δεν καταργεί τον έλεγχο.

Πόσες οργανώσεις δραστηριοποιούνται σε αυτό το πεδίο; Πώς χρηματοδοτούνται; Τι ποσά προέρχονται από δωρεές και τι ποσά από προγράμματα; Πόσα ζώα μετακινούνται; Πού καταλήγουν; Ποιος παρακολουθεί την πορεία τους;

Η ερώτηση δεν αποτελεί κατηγορία.

Η απουσία της ερώτησης είναι το πρόβλημα.

Όταν η φιλοζωία μετατρέπεται σε επικοινωνιακό προϊόν

Το ίδιο πρόβλημα συναντάμε όταν η φιλοζωία μετατρέπεται σε επικοινωνιακό προϊόν.

Η αγάπη πουλάει.

Και ακόμη περισσότερο πουλάει η ενοχή.

Ένας σκύλος με αναπηρία, μια δραματική ιστορία, μια φωτογραφία, ένα βίντεο, μια συγκινητική μουσική και ξαφνικά κανείς δεν τολμά να ρωτήσει τίποτε, γιατί η ίδια η ερώτηση μπορεί να παρουσιαστεί ως έλλειψη ευαισθησίας.

Αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.

Γιατί όταν η ηθική υπεροχή χρησιμοποιείται ως ασπίδα απέναντι στον έλεγχο, τότε η φιλοζωία παύει να αποτελεί μόνο αξία και μπορεί να μετατραπεί σε εξουσία.

Και η εξουσία, από όπου κι αν προέρχεται, χρειάζεται έλεγχο.

Η συμπεριφορά των σκύλων πέρα από την εξιδανίκευση

Ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη έχουμε όσοι μιλάμε δημόσια για τη συμπεριφορά των σκύλων. Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν παρουσιάζεται επί χρόνια ο σκύλος σαν ένα πλάσμα προγραμματισμένο να αγαπά τον άνθρωπο επειδή περίπου «έτσι γράφει το DNA του»;

Ο σκύλος δεν είναι λούτρινο σύμβολο αγάπης.

Είναι ζώο.

Έχει όρια, ανάγκες, ένστικτα, προσωπικότητα, εμπειρίες, φόβους, δυνατότητα σύγκρουσης και δυνατότητα επιθετικότητας. Όταν εξαφανίζουμε όλα αυτά για να κατασκευάσουμε έναν εύπεπτο σκύλο για τα κοινωνικά δίκτυα, δεν προστατεύουμε ούτε τον άνθρωπο ούτε τον ίδιο τον σκύλο.

Και μετά, όταν συμβαίνει ένα ατύχημα, όλοι ψάχνουν ποιος φταίει.

Υπάρχει όμως και μια άλλη αντίφαση που προσωπικά δυσκολεύομαι να αγνοήσω. Από τη μία μιλάμε για «θετικές» προσεγγίσεις και από την άλλη βλέπουμε συνεργασίες με θεσμούς και σώματα που χρησιμοποιούν σκύλους εργασίας με εντελώς διαφορετικές πρακτικές χειρισμού. Δεν με ενδιαφέρει εδώ να καταδικάσω συλλήβδην ούτε τις μεν ούτε τις δε. Με ενδιαφέρει η συνέπεια.

Δεν μπορείς να παρουσιάζεις μια αρχή ως αδιαπραγμάτευτη όταν αφορά τον απέναντι και ως λεπτομέρεια όταν αφορά τον συνεργάτη σου.

Η αγορά, τα συμφέροντα και τα δύο μέτρα

Ας μιλήσουμε επίσης για την αγορά.

Γιατί υπάρχει αγορά.

Και είναι τεράστια.

Κτηνιατρικές υπηρεσίες, τροφές, φάρμακα, εκπαιδεύσεις, φιλοξενίες, μεταφορές, υιοθεσίες, προγράμματα, οργανώσεις, δωρεές, καμπάνιες, προϊόντα και μια ολόκληρη οικονομία που περιστρέφεται γύρω από τον σύγχρονο σκύλο.

Αυτό δεν είναι από μόνο του κακό. Επαγγελματίας είμαι κι εγώ και πληρώνομαι για τη δουλειά μου.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν προσποιούμαστε ότι τα οικονομικά συμφέροντα υπάρχουν μόνο στην απέναντι πλευρά.

Όταν ο δικός μας άνθρωπος πληρώνεται, προσφέρει έργο.

Όταν πληρώνεται ο απέναντι, «τα παίρνει».

Όταν η δική μας οργάνωση συγκεντρώνει χρήματα, κάνει κοινωνικό έργο.

Όταν το κάνει η άλλη, αναζητούμε σκοπιμότητες.

Όταν ο δικός μας επιστήμονας μιλά, επικαλούμαστε την επιστήμη.

Όταν μιλά κάποιος που διαφωνεί μαζί μας, ψάχνουμε ποιος τον χρηματοδοτεί.

Αυτό δεν είναι διάλογος. Είναι φυλές.

Ο φόβος της σύγκρουσης και το κόστος της απομόνωσης

Και μέσα σε αυτές τις φυλές γεννήθηκε ο φόβος της σύγκρουσης.

Γιατί όλοι ξέρουμε τι συμβαίνει όταν κάποιος φύγει από τη γραμμή.

Χάνει φίλους. Χάνει συνεργασίες. Χάνει κοινό. Μπορεί να χάσει δουλειές. Μπορεί να δεχτεί οργανωμένη επίθεση. Μπορεί να μετατραπεί από άνθρωπος με άποψη σε «πρόβλημα» που πρέπει να απομονωθεί.

Και γι’ αυτό οι περισσότεροι μαθαίνουμε να επιβιώνουμε.

Το έκανα κι εγώ.

Αυτή ίσως είναι η δυσκολότερη παραδοχή αυτού του κειμένου.

Δεν γράφω από τη θέση του ανθρώπου που στεκόταν πάντα απέναντι και φώναζε την αλήθεια. Υπήρξαν πράγματα που είδα και δεν μίλησα. Υπήρξαν συμβιβασμοί. Υπήρξαν φορές που επέλεξα ποια μάχη με συνέφερε να δώσω και ποια όχι.

Άρα δεν ζητάω συγγνώμη από τους άλλους.

Ζητάω πρώτα από τον εαυτό μου.

Γιατί αν πραγματικά θέλουμε να μιλήσουμε για μια καλύτερη επόμενη ημέρα, πρέπει κάποια στιγμή να σταματήσουμε να ψάχνουμε τον έναν μεγάλο ένοχο.

Δεν υπάρχει.

Υπάρχει ένα σύστημα που δημιουργήθηκε κομμάτι κομμάτι από όλους μας.

Από κράτος, δήμους, επαγγελματίες, κτηνιάτρους, εκπαιδευτές, οργανώσεις, συλλόγους, μέσα ενημέρωσης, κοινωνικά δίκτυα, influencers και απλούς πολίτες.

Τα ερωτήματα που χρειάζονται απαντήσεις

Και υπάρχουν ερωτήματα που δεν γίνεται πλέον να αντιμετωπίζονται ως επίθεση.

Έχει το θάρρος το κράτος να παρουσιάσει συγκεντρωτικά πόσα χρήματα έχουν διατεθεί από το 2000 μέχρι σήμερα για δράσεις που αφορούν τα ζώα συντροφιάς και ποιο ήταν το αποτέλεσμα αυτών των χρημάτων;

Έχουμε το θάρρος να συζητήσουμε εάν και υπό ποιες προϋποθέσεις μια φιλοζωική οργάνωση πρέπει να μπορεί να καθορίζει μια μη επείγουσα ιατρική πράξη σε ένα ζώο που περισυνέλεξε;

Έχουμε το θάρρος να εξετάσουμε ποιοι ίδρυσαν συλλόγους και σωματεία, τι πραγματικά εκπροσωπούν και με ποια διαδικασία απέκτησαν θεσμικό λόγο;

Έχουμε το θάρρος να ελέγξουμε τις διαδρομές ζώων που εισάγονται ή εξάγονται από τη χώρα, την προέλευση των εγγράφων τους και την πραγματική ιχνηλασιμότητά τους;

Και πάνω απ’ όλα:

Έχει ο καθένας μας το θάρρος να κοιτάξει τον πραγματικό ρόλο που έπαιξε στη δημιουργία αυτού που σήμερα καταγγέλλει;

Γιατί είναι πανέμορφες οι συνελεύσεις.

Υπέροχες οι επιστολές.

Καταπληκτικές οι καμπάνιες ευαισθητοποίησης.

Συγκινητικές οι φωτογραφίες.

Εντυπωσιακές οι αναρτήσεις.

Αλλά εάν τριάντα χρόνια αργότερα συζητάμε ακόμη για το ίδιο πρόβλημα —και πολλές φορές το παρουσιάζουμε ως μεγαλύτερο— κάποια στιγμή πρέπει να σταματήσουμε να αξιολογούμε τις προθέσεις μας και να αρχίσουμε να αξιολογούμε τα αποτελέσματα.

Από τις προθέσεις στην ευθύνη

Η επιβίωση δεν σημαίνει κοιτάζω εκεί που με βολεύει και αποστρέφω το βλέμμα από εκείνο που μπορεί να μου χαλάσει τη δουλειά.

Ούτε φιλοζωία σημαίνει ότι όποιος χρησιμοποιεί περισσότερο τις λέξεις «αγάπη» και «ζώα» αποκτά αυτομάτως το ηθικό πλεονέκτημα.

Αν αυτό είναι το αύριο, κανένα πρόβλημα.

Ας στειρώσουμε τα πάντα.

Ας μετατρέψουμε τη φιλοζωία σε επάγγελμα χωρίς να παραδεχόμαστε ότι είναι επάγγελμα.

Ας αφήσουμε την κοινωνική αποδοχή να καθορίζει ποιος είναι ειδικός.

Ας τραβάμε selfies με έναν ανάπηρο σκύλο για να αποδεικνύουμε πόσο καλοί άνθρωποι είμαστε.

Ας δεχόμαστε οποιοδήποτε ζώο εμφανίζεται με ένα βιβλιάριο και ένα pedigree χωρίς να απαιτούμε πραγματική ιχνηλασιμότητα της προέλευσής του.

Ας συνεχίσουμε να μετράμε την ευαισθησία σε likes.

Και ας πληρώνουμε τον λογαριασμό.

Κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Γιατί αυτό εδώ τελικά δεν είναι ένα άρθρο.

Είναι τίτλοι.

Τίτλοι κεφαλαίων μιας πραγματικότητας που δημιουργήσαμε επειδή ο καθένας μας έμαθε να γνωρίζει τα πάντα για τον μικρό του κόσμο και να αποφεύγει να κοιτάζει τη μεγάλη εικόνα.

Και ίσως το πραγματικό ερώτημα να μην είναι πλέον ποιος φταίει.

Ίσως το ερώτημα είναι πολύ πιο άβολο:

Ποιος είναι διατεθειμένος να συγκρουστεί με τη δική του πλευρά, γνωρίζοντας ότι στο τέλος μπορεί να μείνει μόνος;

Γιατί εκεί αρχίζει η πραγματική σύγκρουση.

Όχι όταν καταγγέλλεις τον αντίπαλο.

Αλλά όταν κοιτάζεις τους δικούς σου ανθρώπους —και μετά τον ίδιο σου τον εαυτό— και λες:

«Εδώ κάναμε λάθος.»

Χρήστος Κούτσης
Εκπαιδευτής σκύλων — Dog’s Mind

Γνωρίστε τον Χρήστο Κούτση