← Μύθοι και σκύλος

Μυθικοί Σκύλοι | Dog’s Mind

Στις παραδόσεις των λαών της Αφρικής υπάρχουν ιστορίες που επιχειρούν να εξηγήσουν γιατί ο άνθρωπος πεθαίνει και δεν επιστρέφει στη ζωή. Μία από τις λιγότερο γνωστές προέρχεται από τους Λούγι της περιοχής του ποταμού Ζαμβέζη, στη σημερινή Ζάμπια.

Πρόκειται για έναν μύθο στον οποίο η μοίρα της ανθρωπότητας συνδέεται με ένα γεγονός που θα μπορούσε να συμβεί σε οποιοδήποτε σπίτι: τον θάνατο ενός αγαπημένου σκύλου και τη διαφωνία δύο ανθρώπων για την αξία της ζωής του.

Μόνο που στην προκειμένη περίπτωση, ο ένας από τους δύο ήταν ο ίδιος ο δημιουργός του κόσμου.

Ο Νιάμπε και ο αγαπημένος του σκύλος

Σύμφωνα με την παράδοση, ο Νιάμπε ήταν ο δημιουργός του κόσμου. Σύντροφός του ήταν η Νασιλέλε.

Κάποτε ο Νιάμπε ζούσε στη γη, αλλά η συμπεριφορά των ανθρώπων τον είχε οδηγήσει να απομακρυνθεί και να καταφύγει στον ουρανό.

Εκεί είχε μαζί του έναν σκύλο που αγαπούσε ιδιαίτερα.

Η παράδοση δεν μας λέει το όνομά του, ούτε περιγράφει την εμφάνισή του. Μας αποκαλύπτει όμως κάτι πολύ σημαντικό για τη σχέση του με τον δημιουργό.

Όταν ο σκύλος πέθανε, ο Νιάμπε δεν θέλησε να αποδεχτεί τον θάνατό του.

Είχε τη δύναμη να του ξαναδώσει ζωή και αποφάσισε να τη χρησιμοποιήσει.

Η Νασιλέλε, ωστόσο, αντέδρασε.

Δεν συμπαθούσε τον σκύλο. Τον αποκαλούσε κλέφτη και δεν επιθυμούσε την επιστροφή του.

Ο Νιάμπε επέμεινε ότι αγαπούσε το ζώο και ήθελε να το ξαναδεί ζωντανό.

Η σύντροφός του αρνήθηκε ξανά.

Τελικά ο Νιάμπε υποχώρησε. Ο σκύλος δεν αναστήθηκε και το σώμα του απομακρύνθηκε.

Η ιστορία θα μπορούσε να τελειώνει εδώ.

Όμως λίγο αργότερα συνέβη κάτι που θα άλλαζε τα πάντα.

Όταν ο θάνατος χτύπησε τη δική της πόρτα

Πέρασε κάποιος καιρός και πέθανε η μητέρα της Νασιλέλε.

Αυτή τη φορά ήταν εκείνη που δεν μπορούσε να αποδεχτεί την απώλεια.

Στράφηκε στον Νιάμπε και του ζήτησε να χρησιμοποιήσει τη δύναμή του για να επαναφέρει τη μητέρα της στη ζωή.

Ο δημιουργός όμως θυμόταν.

Της υπενθύμισε ότι όταν είχε πεθάνει ο αγαπημένος του σκύλος, εκείνη είχε αρνηθεί να του επιτρέψει να τον αναστήσει.

Γιατί λοιπόν να ισχύει κάτι διαφορετικό τώρα;

Γιατί ο θάνατος ενός ζώου να θεωρείται οριστικός, ενώ ο θάνατος ενός ανθρώπου να επιδέχεται εξαίρεση;

Ο Νιάμπε αρνήθηκε.

Η μητέρα της Νασιλέλε παρέμεινε νεκρή.

Σε μια άλλη καταγεγραμμένη εκδοχή, ο δημιουργός τελικά υποχωρεί και επιχειρεί να την αναστήσει. Όμως η περιέργεια και η παρέμβαση της Νασιλέλε διακόπτουν τη διαδικασία, με αποτέλεσμα η προσπάθεια να αποτύχει.

Και στις δύο αφηγήσεις, ο θάνατος αποδεικνύεται ισχυρότερος από την επιθυμία για επιστροφή στη ζωή.

Οι δύο αγγελιοφόροι και η μοίρα των ανθρώπων

Έμενε πλέον να αποφασιστεί κάτι ακόμη μεγαλύτερο.

Τι θα συνέβαινε στους ανθρώπους όταν πέθαιναν;

Θα μπορούσαν κάποτε να επιστρέψουν στη ζωή ή ο θάνατός τους θα ήταν οριστικός;

Ο Νιάμπε και η Νασιλέλε έστειλαν δύο αγγελιοφόρους στη γη, μεταφέροντας διαφορετικές αποφάσεις.

Ο πρώτος ήταν ένας χαμαιλέοντας. Το δικό του μήνυμα έλεγε ότι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να ξαναζήσουν.

Ο δεύτερος ήταν ένας λαγός. Αυτός μετέφερε το αντίθετο μήνυμα: όποιος πεθαίνει, πεθαίνει για πάντα.

Οι δύο αγγελιοφόροι ξεκίνησαν το ταξίδι τους.

Ο χαμαιλέοντας προχωρούσε αργά, όπως συνηθίζουν τα ζώα του είδους του. Σταματούσε και κοίταζε γύρω του.

Ο λαγός, αντίθετα, έτρεχε.

Έφτασε πρώτος στους ανθρώπους και τους ανακοίνωσε ότι ο θάνατος θα ήταν οριστικός.

Όταν έφτασε ο χαμαιλέοντας, ήταν πλέον αργά.

Η ανθρωπότητα είχε λάβει το μήνυμα.

Από τότε, σύμφωνα με τον μύθο, οι άνθρωποι πεθαίνουν χωρίς να επιστρέφουν στην προηγούμενη ζωή τους.

Ένας σκύλος στην αρχή της ανθρώπινης θνητότητας

Ο μύθος των Λούγι παρουσιάζει μια ασυνήθιστη αντίληψη για τη σχέση ανθρώπου και ζώου.

Ο δημιουργός του κόσμου δεν αντιμετωπίζει τον σκύλο του ως ένα ασήμαντο πλάσμα που μπορεί να αντικατασταθεί. Τον αγαπά και επιθυμεί να αναιρέσει τον θάνατό του.

Η Νασιλέλε, αντίθετα, αποδέχεται εύκολα τον θάνατο του σκύλου, μέχρι τη στιγμή που χάνει έναν δικό της άνθρωπο.

Τότε ζητά εκείνο που προηγουμένως είχε αρνηθεί.

Ασφαλώς πρόκειται για μια μυθολογική αφήγηση και όχι για κάποια ιστορική εξήγηση της ανθρώπινης θνητότητας. Η ιστορία, όμως, θέτει ένα ερώτημα που ξεπερνά κατά πολύ την εποχή και τον πολιτισμό από τον οποίο προέρχεται.

Πόση αξία δίνουμε στη ζωή ενός άλλου πλάσματος, όταν η απώλειά του δεν είναι δική μας;

Ίσως το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο της ιστορίας να μην είναι ότι ένας θεός μπορούσε να αναστήσει τους νεκρούς.

Είναι ότι, σύμφωνα με αυτόν τον ξεχασμένο αφρικανικό μύθο, ο πρώτος νεκρός που θέλησε να επαναφέρει στη ζωή ήταν ο αγαπημένος του σκύλος.

Το τραγούδι του μύθου

---

Ιστορικές πηγές

• Alice Werner, Myths and Legends of the Bantu, κεφάλαιο II, «The Luyi Legend». Πλήρες κείμενο.
• James George Frazer, Folk-Lore in the Old Testament, 1918, τόμος I, σελ. 57–58. Κείμενο.
• Édouard Jacottet, Textes Louyi, αφήγηση XLV, στην οποία παραπέμπει η Werner.

Το άρθρο αποτελεί λογοτεχνική απόδοση της καταγεγραμμένης παράδοσης. Οι διαφορετικές εκδοχές επισημαίνονται όπου υπάρχουν.