Η Μεθοδολογία του Dog’s Mind

Μέχρι σήμερα δεν μίλησα για τη μεθοδολογία που βρίσκεται πίσω από το Dogs Mind. Αντιθέτως, αρκετές φορές ισχυρίστηκα ότι δεν υπήρχε!

Στην πραγματικότητα, όμως, πίσω από το Dogs Mind υπήρχε και συνεχίζει να υπάρχει ένα αποκρυσταλλωμένο μοτίβο εκπαίδευσης, το οποίο δεν προέρχεται μόνο από όσα γνώρισα στον κόσμο των σκύλων, αλλά και από τα διαφορετικά αντικείμενα που υπηρέτησα στη ζωή μου.

Ο σκύλος συναντήθηκε με τη μουσική, τη δημιουργία, την ψυχολογία, τα χρόνια που πέρασα σε μη κυβερνητικές οργανώσεις. Συναντήθηκε ακόμη και με σεμινάρια που έκανα στο εξωτερικό πάνω σε μεθοδολογίες εκπαίδευσης και καθοδήγησης ανθρώπων. Αρκετές από αυτές ήταν πραγματικό χρυσάφι, αλλά έμειναν απλώς στα χαρτιά.

Και δεν θα πω ψέματα: αυτές οι μεθοδολογίες δεν αφορούσαν τον σκύλο.

Αφορούσαν, όμως, αυτό που τελικά έγινε για μένα το πραγματικό ζητούμενο, όταν συνειδητοποίησα ότι η εκπαίδευση σκύλων μετατρέπεται σταδιακά σε ένα σύνολο τεχνικών που, σε μεγάλο βαθμό, παίζουν με τη χειραγώγηση.

Αυτό για μένα δεν είναι εκπαίδευση σκύλου. Και σίγουρα δεν μπορεί να οδηγήσει στην κατανόηση του τι είναι ο σκύλος για τον άνθρωπο και ο άνθρωπος για τον σκύλο.

Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος των τεχνικών βασίζεται στην αυτοματοποίηση αντιδράσεων από την πλευρά του σκύλου, βάσει μιας εντολής, μιας συνθήκης και μιας κατάστασης. Και είμαι —και θα παραμείνω— αντίθετος στην ιδέα ότι αυτό από μόνο του μπορεί να ονομάζεται εκπαίδευση σκύλου.

Φυσικά και οι τεχνικές έχουν τον ρόλο τους. Αλλά δεν είναι το κέντρο.

Το βασικό κομμάτι είναι η αποκατάσταση της σχέσης.

Γιατί η σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με τον σκύλο έχει διαταραχθεί.

Ο σκύλος δεν είναι ούτε χάπι για να εξυπηρετήσει τα ψυχικά μας αδιέξοδα, ούτε hook για να μαζέψουμε likes, ούτε βέβαια αυτός που θα πιστοποιήσει ότι είμαστε καλοί άνθρωποι για να πάμε στον Παράδεισο.

Για να μην αναλωθώ, όμως, σε φιλοσοφίες, το Inside the Dog’s Mind στήθηκε πάνω σε ένα τρίπτυχο.

1. Ο ρόλος του εκπαιδευτή

Το πρώτο κομμάτι αφορά τον ίδιο τον ρόλο του εκπαιδευτή.

Στην πραγματικότητα, η αντίληψή μου γι’ αυτόν προέρχεται από μια μεθοδολογία που γνώρισα στο Βέλγιο σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο καθοδηγείς έναν άνθρωπο στην επίτευξη ενός στόχου.

Και το κάνεις όχι ως αυθεντία.

Το κάνεις ως άνθρωπος που τον συνοδεύει σε μια διαδικασία.

Αυτή η διαφορά είναι τεράστια.

Ο εκπαιδευτής δεν βρίσκεται απέναντι από τον άνθρωπο για να του αποδείξει πόσα ξέρει. Δεν βρίσκεται εκεί για να επιβάλει την προσωπικότητά του, ούτε για να δημιουργήσει έναν ιδιοκτήτη εξαρτημένο από τον ίδιο.

Βρίσκεται εκεί για να τον βοηθήσει να αποκτήσει σταδιακά τη δυνατότητα να παρατηρεί, να κατανοεί, να αποφασίζει και τελικά να λειτουργεί χωρίς εκείνον.

Για τη συγκεκριμένη μεθοδολογία και την εφαρμογή της στον άνθρωπο —δηλαδή στον ιδιοκτήτη ενός σκύλου— θα μιλήσουμε αναλυτικά στα επόμενα άρθρα.

2. Σώμα – Συναίσθημα – Σκέψη

Το δεύτερο κομμάτι είναι η γνώση και η κατανόηση του τριπτύχου:

Σώμα – Συναίσθημα – Σκέψη.

Εδώ η σύγχρονη εκπαίδευση σκύλων έχει μπερδευτεί αρκετά.

Πάρα πολλοί συνάδελφοί μου, μαθαίνοντας δύο λέξεις για κάποιους νευροδιαβιβαστές ή ανακαλύπτοντας την κορτιζόλη, πίστεψαν ότι μπορούν να προσεγγίσουν ολόκληρο το θέμα δίνοντάς του μια «επιστημονική» χροιά.

Κατά τη γνώμη μου, πολλές φορές κατάφεραν ακριβώς το αντίθετο.

Θα μπορούσα κι εγώ να γεμίσω ένα κείμενο με όρους γύρω από το νευροδιαβιβαστικό σύστημα, τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη βιολογία της συμπεριφοράς. Έχω περάσει αμέτρητες ώρες διαβάζοντας, γιατί πάντοτε με ενδιέφερε περισσότερο η πραγματική γνώση από τα πλαστικά πτυχία.

Όταν, όμως, χρησιμοποιείς αυτή τη γνώση για να εντυπωσιάσεις αντί για να εξηγήσεις, κινδυνεύεις να μετατρέψεις ένα ζωντανό πλάσμα, στα μάτια του ανθρώπου που ζει μαζί του, σε μια χημική μηχανή.

Και ας μη γελιόμαστε: η ανθρωπότητα έχει ήδη βάλει τον ίδιο της τον εαυτό σε αυτή τη διαδικασία.

Το σώμα, το συναίσθημα και η σκέψη δεν είναι τρία ανεξάρτητα κουτάκια. Είναι ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο σύστημα. Και αν θέλεις να καταλάβεις έναν σκύλο, δεν μπορείς να κοιτάζεις μόνο τι «κάνει». Πρέπει να προσπαθήσεις να καταλάβεις μέσα σε ποια κατάσταση το κάνει, τι προηγείται και τι ακολουθεί.

Αυτό είναι το δεύτερο θεμέλιο της μεθοδολογίας.

3. Η συστημική προσέγγιση

Και το τρίτο δεν θα μπορούσε να είναι τίποτε άλλο από τη συστημική προσέγγιση της εκπαίδευσης του σκύλου.

Για μένα, δεν υπάρχει εκπαίδευση σκύλου. Υπάρχουν λειτουργικές και μη λειτουργικές ομάδες.

Σκύλος και άνθρωπος ανήκουν εδώ και χιλιάδες χρόνια σε μια ομάδα. Εγώ εξακολουθώ να προτιμώ να χρησιμοποιώ και τη λέξη «αγέλη»: μια ιδιόμορφη αγέλη δύο διαφορετικών ειδών.

Η λέξη, όμως, δεν αλλάζει την ουσία.

Σε κάθε ομάδα, κάθε ενέργεια ενός μέλους και κάθε αλλαγή της θέσης ενός μέλους προκαλεί διαφοροποίηση στις θέσεις και στις αντιδράσεις των υπόλοιπων μελών.

Είναι αδύνατον, λοιπόν, να προσεγγίσεις ως ένας «στεγνός» επαγγελματίας την εκπαίδευση ενός σκύλου χωρίς να βλέπεις το περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτή συμβαίνει.

Και όχι μόνο να το βλέπεις.

Πρέπει να μπορείς να το νιώσεις στην πέτσα σου.

Έχω εκπαιδεύσει ομάδες ανθρώπων που βρίσκονταν σε πραγματικά δύσκολες συνθήκες ζωής. Ανθρώπους που αυτό που χρειάζονταν δεν ήταν μόνο η εκπαίδευση του σκύλου τους, αλλά μια οργάνωση της καθημερινότητας που θα μπορούσε να κάνει την πίεση λίγο μικρότερη.

Έχω γνωρίσει οικογένειες με τόσο συγκρουσιακά περιβάλλοντα, ώστε από τη δική μου πλευρά θα θεωρούσα ανέντιμο να εμφανιστώ, να πω «εγώ έκανα τη δουλίτσα μου, ο σκύλος κάνει κάτσε και κάτω» και να τελειώσω εκεί.

Ο εκπαιδευτής σκύλων οφείλει να σηκώνει μεγαλύτερο βάρος από αυτό που διακινείται σήμερα στα social media.

Σηκώνει το βάρος του πιθανού ατυχήματος. Του λάθους. Της ψευδούς εικόνας που έχει δημιουργηθεί γύρω από αυτό το ζώο. Σηκώνει το βάρος της υποστήριξης ανθρώπων που, για οποιονδήποτε λόγο, δεν μπορούν να φτάσουν τεχνικά στο θεωρητικά «άριστο» επίπεδο εκπαίδευσης του σκύλου τους.

Γιατί η πραγματική ζωή δεν είναι εργαστήριο.

Αυτή ήταν η βάση της μεθοδολογίας του Dogs Mind.

Και γι’ αυτό της έδωσα τον τίτλο:

«Γνώρισε τον Σκύλο σου – Άλλαξε τη Ζωή σου».

Γιατί η ανθρώπινη ζωή έχει πλέον μπει σε μια τέτοια ταχύτητα, ώστε με μεγάλη δυσκολία παρακολουθεί τα πραγματικά γεγονότα που συμβαίνουν γύρω της.

Ο σκύλος μπορεί να γίνει ένας παράξενος καθοδηγητής προς την απλότητα. Προς την παρατήρηση. Προς την έναρξη ενός καινούργιου συμβολαίου εμπιστοσύνης ανάμεσα σε δύο είδη.

Και αυτό, για μένα, σημαίνει εκπαίδευση σκύλου.

Ειδικά στη σύγχρονη εποχή, αν δεν προχωρήσουμε πραγματικά ένα βήμα παρακάτω, ο σύγχρονος κηδεμόνας σκύλου σε λίγο καιρό δεν θα έχει ανάγκη κανέναν επαγγελματία μόνο και μόνο για να του δείξει τεχνικές.

Οι τεχνικές βρίσκονται ήδη παντού στο διαδίκτυο.

Και σε λίγο χρονικό διάστημα η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορεί να φτάσει ακόμη και σε επίπεδα αξιολόγησης συμπεριφοράς σκύλων μέσα από ζωντανή εικόνα. Είμαστε πολύ πιο κοντά σε αυτό απ’ όσο αρκετοί πιστεύουν. Έτυχε μάλιστα να βρεθεί στα χέρια μου μοντέλο που ήδη αρχίζει να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση.

Αν λοιπόν ο ρόλος του εκπαιδευτή περιορίζεται στο «πάτα εδώ, δώσε λιχουδιά εκεί, τράβηξε αυτό, πες αυτή την εντολή», τότε αργά ή γρήγορα η τεχνολογία θα μπορεί να κάνει μεγάλο μέρος αυτής της δουλειάς.

Το ερώτημα είναι τι δεν μπορεί να αντικαταστήσει τόσο εύκολα.

Την παρουσία.

Την ευθύνη.

Την ικανότητα να βλέπεις ολόκληρο το σύστημα και όχι μόνο τον σκύλο.

Την ικανότητα να στέκεσαι δίπλα στον άνθρωπο χωρίς να μετατρέπεσαι σε αυθεντία.

Και πάνω απ’ όλα, την αποκατάσταση μιας πραγματικής σχέσης ανάμεσα σε δύο διαφορετικά είδη που έμαθαν εδώ και χιλιάδες χρόνια να ζουν μαζί.

Όσο προχωρά η προσπάθεια να δοθεί μια ακραία και πολλές φορές επιφανειακή επιστημονικότητα στη σχέση ανθρώπου και σκύλου, τόσο κινδυνεύουμε να χάσουμε αυτό που προσπαθούμε υποτίθεται να εξηγήσουμε: την ίδια τη σχέση.

Από τη δική μου πλευρά, στα επόμενα άρθρα θα περιγράψω αναλυτικά τα επιμέρους στοιχεία αυτής της μεθοδολογίας.

Για συγκεκριμένους λόγους, κάποια από αυτά τα κείμενα θα παραμείνουν κλειστά και θα απευθύνονται μόνο σε συναδέλφους που πραγματικά ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν. Υπάρχουν γνώσεις και εργαλεία που, όταν απομονωθούν από το συνολικό πλαίσιο και χρησιμοποιηθούν επιφανειακά, μπορούν να γίνουν περισσότερο επικίνδυνα παρά χρήσιμα.

Αυτή, λοιπόν, είναι η αρχή.

Καλή δύναμη.

Τα λέμε σύντομα με το πρώτο κεφάλαιο:

Ο ρόλος του εκπαιδευτή.