← Μύθοι και σκύλος

Μυθικοί Σκύλοι | Dog’s Mind

Στο Πόπολ Βουχ, το ιερό βιβλίο των Κιτσέ Μάγια της σημερινής Γουατεμάλας, διασώζεται ένας ασυνήθιστος μύθος για τη δημιουργία του ανθρώπου. Σε αυτόν, οι σκύλοι δεν εμφανίζονται ως προστάτες ή πιστοί σύντροφοι, αλλά ως τιμωροί των ίδιων τους των αφεντικών.

Η ιστορία αποτελεί μέρος της κοσμογονικής παράδοσης των Μάγια, η οποία καταγράφηκε στη γλώσσα Κιτσέ κατά τον 16ο αιώνα, διατηρώντας παλαιότερες προφορικές αφηγήσεις.

Η εποχή των ξύλινων ανθρώπων

Πριν δημιουργηθεί ο άνθρωπος όπως τον γνωρίζουμε, οι θεότητες είχαν επιχειρήσει να φτιάξουν ανθρώπινα πλάσματα από ξύλο.

Οι μορφές εκείνες μπορούσαν να περπατούν, να μιλούν και να αποκτούν απογόνους. Είχαν γεμίσει τη γη, είχαν χτίσει κατοικίες και ζούσαν ανάμεσα στα ζώα.

Όμως κάτι έλειπε.

Δεν είχαν πραγματική κατανόηση, ούτε θυμούνταν τους δημιουργούς τους. Οι κινήσεις τους ήταν μηχανικές, οι σκέψεις τους κενές. Παρότι είχαν ανθρώπινη μορφή, δεν διέθεταν όσα οι θεότητες θεωρούσαν απαραίτητα για την ανθρώπινη ύπαρξη.

Και ο τρόπος με τον οποίο μεταχειρίζονταν τα ζώα τους αποκάλυπτε αυτή την ανεπάρκεια.

Οι σκύλοι ζούσαν κοντά τους, αλλά γνώριζαν κυρίως την πείνα και τη βία. Όταν πλησίαζαν την ώρα του φαγητού, οι άνθρωποι τους έδιωχναν. Όταν τους κοιτούσαν περιμένοντας τροφή, εκείνοι σήκωναν ξύλα για να τους χτυπήσουν.

Τα ζώα δεν μπορούσαν να διαμαρτυρηθούν.

Μέχρι που έφτασε η ημέρα της καταστροφής.

Η ημέρα που τα ζώα απέκτησαν φωνή

Οι θεότητες αποφάσισαν ότι η δημιουργία τους είχε αποτύχει.

Ο ουρανός σκοτείνιασε και μια τρομερή βροχή άρχισε να πέφτει, ημέρα και νύχτα. Η γη συγκλονίστηκε και τα πλάσματα που μέχρι τότε υπηρετούσαν τους ξύλινους ανθρώπους στράφηκαν εναντίον τους.

Τα ζώα μπήκαν στις κατοικίες. Οι πέτρες και τα δέντρα τους χτυπούσαν. Ακόμη και τα καθημερινά αντικείμενα άρχισαν να μιλούν.

Οι μυλόπετρες, που επί χρόνια χρησιμοποιούνταν για να αλέθουν το καλαμπόκι, ανακοίνωσαν πως τώρα θα άλεθαν τη σάρκα των ανθρώπων.

Τα μαγειρικά σκεύη, που είχαν υποστεί τη φωτιά, απαίτησαν να γνωρίσουν και οι άνθρωποι τις φλόγες.

Τότε ήρθε η σειρά των σκύλων.

Στάθηκαν απέναντι σε εκείνους που μέχρι χθες τους εξουσίαζαν.

Για πρώτη φορά μπορούσαν να μιλήσουν.

Και όσα είχαν να πουν δεν ήταν λόγια ευγνωμοσύνης.

Τους θύμισαν την πείνα τους. Τα ξύλα που υψώνονταν εναντίον τους. Τις φορές που τους έδιωχναν ενώ εκείνοι ζητούσαν μόνο λίγο φαγητό.

Τους κατηγόρησαν ότι γνώριζαν την ταλαιπωρία που προκαλούσαν, αλλά επέλεγαν να την αγνοούν.

Και ύστερα ήρθε η απειλή.

Τώρα οι άνθρωποι θα γνώριζαν τη δύναμη των δοντιών που τόσο καιρό περιφρονούσαν.

Οι σκύλοι απείλησαν να τους κατασπαράξουν.

Η σιωπή αιώνων είχε τελειώσει.

Η καταστροφή

Οι ξύλινοι άνθρωποι προσπάθησαν να διαφύγουν.

Ανέβηκαν στις στέγες, αλλά τα σπίτια κατέρρευσαν κάτω από τα πόδια τους.

Σκαρφάλωσαν στα δέντρα, αλλά τα κλαδιά δεν τους κράτησαν.

Αναζήτησαν καταφύγιο στις σπηλιές, όμως οι είσοδοί τους έκλεισαν μπροστά τους.

Ολόκληρος ο κόσμος είχε στραφεί εναντίον τους.

Η πρώτη αυτή ανθρωπότητα αφανίστηκε. Σύμφωνα με τον μύθο, οι αραχνοπίθηκοι που εξακολουθούν να ζουν στα δάση αποτελούν απογόνους εκείνων των ατελών ξύλινων ανθρώπων.

Αργότερα οι θεότητες θα δημιουργούσαν μια νέα ανθρωπότητα, αυτή τη φορά από καλαμπόκι.

Η φωνή που δεν ακούστηκε

Ο μύθος των Κιτσέ Μάγια δεν παρουσιάζει τον σκύλο ως ένα πλάσμα που συγχωρεί αδιαμαρτύρητα κάθε ανθρώπινη συμπεριφορά.

Τον παρουσιάζει ως ένα πλάσμα που θυμάται.

Η εξέγερσή του αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης κοσμικής τιμωρίας, όπου όλα όσα είχαν κακομεταχειριστεί οι άνθρωποι αποκτούν τη δυνατότητα να ανταποδώσουν όσα υπέστησαν.

Μέσα σε αυτή τη βίαιη αφήγηση, διατυπώνεται μια ιδέα που εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η αδυναμία ενός ζώου να μιλήσει δεν σημαίνει ότι δεν υποφέρει. Και η ανθρώπινη ικανότητα να μιλά δεν συνεπάγεται ότι ο άνθρωπος έχει μάθει να καταλαβαίνει.

---

Ιστορική πηγή: Popol Vuh, Sacred Book of the Quiché Maya People, μετάφραση και σχολιασμός Allen J. Christenson, Mesoweb 2007, σ. 70–75· για τη δημιουργία των ανθρώπων από καλαμπόκι, σ. 181. Η αφήγηση αποτελεί ελεύθερη λογοτεχνική απόδοση του καταγεγραμμένου μύθου, χωρίς προσθήκη νέων μυθολογικών γεγονότων.